“Xấu hổ là cảm xúc bình thường. Xấu hổ vì giàu cũng là cảm xúc đúng đắn”, bà Julia Davies, nữ triệu phú Anh ngoài 50 tuổi, thú nhận.

Bà từng là luật sư, nhà đầu tư trước khi góp công xây dựng chi nhánh châu Âu của Osprey – thương hiệu ba lô nổi tiếng toàn cầu. Năm 2018, bà bán cổ phần, thu về khoản tiền khổng lồ. Nhưng thay vì thỏa mãn, Davies đối mặt với hội chứng tâm lý mới: Wealth shame (Nỗi xấu hổ vì giàu).

Đây là cảm giác tội lỗi khi sở hữu quá nhiều tiền, thường xuất hiện ở những người xuất thân nghèo khó nay đổi đời, hoặc những người giàu cảm thấy mình như “kẻ phản bội” giữa bối cảnh chênh lệch giàu nghèo.

Christine Hargrove, Chủ tịch Hiệp hội Trị liệu Tài chính (Mỹ), cho biết đang chứng kiến sự gia tăng đột biến khách hàng giàu có tìm đến điều trị vấn đề này. “Nhiều người phải che giấu sự giàu có vì sợ trở thành tâm điểm chỉ trích của xã hội”, bà Hargrove nói.

Cảm giác tội lỗi của bà Davies không phải vô cớ. Tại Anh, khoảng cách giàu nghèo nới rộng thêm 50% chỉ trong 8 năm qua. 50 gia đình giàu nhất nước này nắm giữ khối tài sản lớn hơn tổng tài sản của 34 triệu người nghèo nhất cộng lại. Đầu năm 2024, Oxfam cũng cảnh báo tốc độ gia tăng tài sản của giới tỷ phú đang bỏ xa phần còn lại thế giới. “Phản ứng đúng đắn trước thực trạng này là phải thấy xấu hổ”, bà Davies nói.

Không sinh ra ở vạch đích, Davies lớn lên ở nam xứ Wales với người cha làm thợ xây. Tuổi thơ bấp bênh khiến bà không thể thoải mái tận hưởng cuộc sống xa hoa. “Tiền bạc cho bạn khả năng làm những việc người khác không thể. Nếu dùng nó để cổ vũ lối sống tiêu dùng hoang phí thì thật đáng hổ thẹn”, bà bày tỏ.

Phil White, một cựu kỹ sư kiếm hàng triệu USD sau khi bán công ty tư vấn, cũng có chung suy nghĩ. Ông cho rằng từ thiện kiểu truyền thống chỉ là “muối bỏ bể”. White gia nhập mạng lưới Patriotic Millionaires (Triệu phú yêu nước) để vận động chính phủ đánh thuế người giàu cao hơn.

“Từ thiện phụ thuộc vào ý thích bất chợt của người giàu, không giải quyết được gốc rễ. Chỉ chính phủ mới đủ quy mô để phân phối lại của cải”, ông White lập luận.

Sự thức tỉnh của ông White đến từ đại dịch Covid-19. Khi người dân vật lộn trong những căn hộ chật hẹp, ông an nhàn hưởng thụ ở vùng nông thôn nhờ thu nhập thụ động. Cảm giác “được ưu ái một cách bất công” đã thúc đẩy ông hành động.

Với những người như Julia Davies hay Phil White, cảm giác tội lỗi được chuyển hóa thành hành động tích cực. Davies lập quỹ môi trường để phục hồi thiên nhiên, còn White vận động chính sách thuế công bằng.

“Tiêu dùng quá mức cũng giống như ăn đồ ăn nhanh, không thực sự thỏa mãn”, bà Davies đúc kết. “Hạnh phúc bền vững đến từ việc làm điều tốt cho người khác, hơn là cơn phấn khích rẻ tiền khi mua sắm món đồ hiệu tiếp theo”.

Bảo Nhiên (Theo Independent)