Vì sao đường huyết tăng khi đói?

Đường huyết vẫn có thể tăng dù chưa ăn gì bởi cơ thể tiếp tục tạo và giải phóng glucose, đồng thời một số thay đổi sinh lý có thể ảnh hưởng đến chỉ số này.

Nhiều người nghĩ đường huyết chỉ tăng sau khi ăn, nhưng cơ thể vẫn có thể duy trì hoặc giải phóng glucose vào máu trong lúc nhịn đói. Một số yếu tố khác cũng có thể khiến chỉ số tăng dù chưa nạp thức ăn.

Gan vẫn đưa glucose vào máu

Nhiều người cho rằng không ăn trong nhiều giờ thì đường huyết sẽ giảm. Tuy nhiên, cơ thể vẫn cần glucose để cung cấp năng lượng cho não và các cơ quan nên gan liên tục điều chỉnh lượng đường trong máu.

Khi nhịn ăn, gan có thể phân giải glycogen dự trữ và tạo glucose mới rồi đưa vào máu. Ở người khỏe mạnh, insulin và các hormone khác phối hợp để giữ đường huyết ổn định. Nếu cơ thể không sản xuất đủ insulin, lượng glucose trong máu có thể duy trì ở mức cao dù không vừa ăn.

Theo Healthline, tình trạng đường huyết cao kéo dài dù đã nhịn ăn được gọi là tăng đường huyết lúc đói (fasting hyperglycemia). Nguyên nhân còn liên quan tiền tiểu đường, tiểu đường, rối loạn tuyến tụy, một số bệnh nội tiết hoặc thuốc như corticosteroid.

Hormone buổi sáng

Một trường hợp khá điển hình là đường huyết tăng vào sáng sớm, dù người bệnh đã không ăn suốt đêm. Hiện tượng này được gọi là hiện tượng bình minh (dawn phenomenon). Vào những giờ đầu buổi sáng, các hormone như cortisol và hormone tăng trưởng tăng lên, báo hiệu gan sản xuất thêm glucose để cung cấp năng lượng giúp cơ thể thức dậy. Tuyến tụy đồng thời tăng tiết insulin để kiểm soát lượng đường này. Ở người mắc tiểu đường, lượng insulin có thể không đủ hoặc hoạt động không hiệu quả, khiến đường huyết tăng.

Theo Hiệp hội Tiểu Mỹ (ADA), hiện tượng bình minh là một trong những nguyên nhân chính khiến đường huyết buổi sáng cao ở người mắc tiểu đường. Một nguyên nhân khác là tác dụng của insulin qua đêm suy giảm.

Thiếu ngủ

Một đêm ngủ không đủ cũng có thể khiến việc kiểm soát đường huyết khó khăn hơn. Theo Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh (CDC) Mỹ, một đêm ngủ quá ít có thể khiến cơ thể sử dụng insulin kém hiệu quả hơn. CDC cũng liệt kê thiếu ngủ trong số những yếu tố có thể làm đường huyết tăng. Tình trạng này đặc biệt đáng lưu ý ở người đã mắc tiểu đường hoặc rối loạn đường huyết.

Căng thẳng

Đường huyết không chỉ phản ứng với thức ăn. Khi cơ thể chịu căng thẳng, các hormone stress có thể làm thay đổi lượng glucose trong máu. Hormone stress có thể khiến đường huyết tăng hoặc giảm khó đoán; căng thẳng do bệnh tật hoặc chấn thương cũng có thể gây ra tình trạng này.

Cơ chế này liên quan đến phản ứng tự vệ của cơ thể: các hormone stress thúc đẩy cơ thể huy động nguồn năng lượng, trong đó có glucose. Vì vậy, một người có thể nhận thấy đường huyết cao hơn trong thời gian căng thẳng ngay cả khi chưa ăn.

Mất nước

Khi mất nước, lượng nước trong máu giảm, khiến glucose trở nên cô đặc hơn. Điều này không có nghĩa mất nước luôn là nguyên nhân khiến đường huyết cao. Tuy nhiên, nếu đường huyết tăng đồng thời với khát nhiều, khô miệng hoặc tiểu nhiều, người bệnh nên chú ý đến tình trạng mất nước và kiểm soát đường huyết.

Đường huyết lúc đói thường được đo sau ít nhất 8 giờ không ăn, ngoại trừ nước. Đây là một trong những xét nghiệm được sử dụng để đánh giá nguy cơ tiền tiểu đường và tiểu đường.

Theo Healthline, mức glucose lúc đói 99 mg/dL (5,5 mmol/L) trở xuống được xem là bình thường, 100-125 mg/dL (5,6-6,9 mmol/L) thuộc khoảng tiền tiểu đường và 126 mg/dL (7 mmol/L) trở lên là dấu hiệu của bệnh tiểu đường và cần được kiểm tra, xác nhận theo chỉ định của bác sĩ. Chẩn đoán cần dựa trên xét nghiệm phù hợp và thường được xác nhận theo hướng dẫn y khoa, không chỉ từ một lần đo.

Bảo Bảo (Tổng hợp)