Chen, một nhân viên văn phòng, làm cha ở tuổi 31. Nhịp sống thay đổi hoàn toàn, quỹ thời gian hạn hẹp và áp lực phải nuôi dạy con “hoàn hảo” khiến việc sinh thêm đứa thứ hai trở thành một canh bạc quá sức với vợ chồng Chen, The Straits Times thông tin hôm 15/3.

“Tận mắt thấy việc nuôi dạy con bằng tình yêu và sự chăm sóc chỉn chu tốn kém tâm sức đến nhường nào, tôi hiểu rằng mình không thể nhắm mắt sinh thêm đứa thứ hai khi biết chắc khó lòng chăm lo trọn vẹn cho các con”, anh Chen cho biết.

Sự dè dặt của gia đình Chen đang trở thành mẫu số chung tại Singapore, nơi người dân ngày càng có xu hướng dừng lại ở một đứa con, hoặc thậm chí không sinh con. Tư duy này đã đẩy đảo quốc sư tử vào một vực thẳm nhân khẩu học chưa từng có. Năm 2025, tổng tỷ suất sinh (TFR) nước này rơi xuống mốc 0,87, sụt giảm báo động so với mức 0,97 của năm 2024. Với vỏn vẹn 27.500 ca sinh mới, đây là mức thấp nhất trong lịch sử thống kê. Theo giáo sư Intan Azura Mokhtar từ Học viện Công nghệ Singapore, con số 0,87 mang một ý nghĩa lạnh lùng, khi trung bình mỗi cặp vợ chồng có chưa đầy một con trong đời, thấp hơn rất nhiều so với mức sinh thay thế 2,1 cần thiết để duy trì quy mô dân số ổn định.

Nguyên nhân sâu xa bắt nguồn từ một mạng lưới áp lực bủa vây thế hệ trẻ. Nỗi lo về chi phí sinh hoạt đắt đỏ cùng khát khao mang đến cho con cơ hội tốt nhất vô tình trở thành gánh nặng tâm lý khổng lồ. Ben Wong, một nhân viên hàng không 38 tuổi, thừa nhận áp lực đôi khi đến từ chính sự so sánh đồng trang lứa. Khi nghe đồng nghiệp kể chuyện xin nghỉ phép để cùng con ôn thi chuyển cấp hay đầu tư vào hàng loạt lớp năng khiếu đắt tiền, anh cảm thấy mình cũng phải chuẩn bị một nền tảng tài chính tương tự mới dám nghĩ đến chuyện làm cha.

Khó khăn trong việc tiếp cận nhà ở không gian rộng, sự thiếu linh hoạt tại nơi làm việc và những bất định về kinh tế khiến hành trình nuôi dưỡng một đứa trẻ trở nên gian nan gấp bội, dập tắt ý định sinh thêm con của nhiều gia đình.

Bên cạnh gánh nặng tài chính, sự sụt giảm tỷ lệ sinh còn phản ánh một cuộc dịch chuyển văn hóa sâu sắc trong hệ giá trị của thế hệ Millennials và Gen Z. Trình độ học vấn nâng cao đi kèm với sự đề cao cái tôi cá nhân và khát vọng thăng tiến sự nghiệp, đặc biệt là ở phụ nữ. Việc làm mẹ đồng nghĩa với những đánh đổi to lớn về quỹ thời gian cá nhân và cơ hội thăng tiến.

Haslinda Hassan, một nữ y tá 37 tuổi, thẳng thắn chia sẻ rằng áp lực kinh tế và mong muốn tự do đã khiến cô chọn lối sống độc thân. Cô cảm thấy hài lòng với việc dành thời gian cho bản thân và không cho rằng việc có con là thước đo duy nhất cho một cuộc sống trọn vẹn. Hệ quả tất yếu là xu hướng lảng tránh kết hôn ngày càng lan rộng. Năm 2025, Singapore chỉ ghi nhận gần 25.000 cặp đôi kết hôn, giảm 6,2% so với năm trước và chạm mức thấp nhất kể từ thời điểm đại dịch Covid-19 bùng phát.

Sự chuyển dịch từ chiến dịch “Dừng lại ở hai con” thành công vang dội vào thập niên 1970 sang nỗ lực tuyệt vọng nhằm thuyết phục người dân sinh thêm con hiện nay là một nghịch lý trớ trêu của chính sách nhân khẩu học Singapore. Phó Thủ tướng Gan Kim Yong đã cảnh báo một kịch bản nghiệt ngã, với tỷ suất sinh 0,87, cứ 100 người Singapore hiện nay sẽ chỉ sinh ra 44 người con, và thế hệ tiếp theo chỉ còn 19 người cháu.

Nếu không có can thiệp đột phá, quy mô dân số sẽ bắt đầu co rút từ đầu thập niên 2040. Gánh nặng già hóa sẽ đè nặng lên vai thế hệ trẻ, khi ước tính cứ một người trong độ tuổi lao động sẽ phải gánh vác chi phí an sinh cho 2,3 người cao tuổi. Đồng thời, lực lượng lao động thưa thớt sẽ buộc Singapore phải phụ thuộc nhiều hơn vào trí tuệ nhân tạo (AI) để lấp đầy những khoảng trống cả về số lượng lẫn chất lượng.

Đứng trước lằn ranh đỏ, chính phủ Singapore đang ráo riết chuẩn bị một cuộc “tái thiết” toàn diện. Bộ trưởng Văn phòng Thủ tướng Indranee Rajah cho biết một nhóm công tác đặc biệt sẽ được thành lập, nhắm vào 3 trọng tâm: thay đổi nhận thức xã hội về gia đình, định hình lại môi trường làm việc, và huy động nguồn lực cộng đồng. Các chuyên gia đã đề xuất những giải pháp mạnh tay như luật hóa “quyền ngắt kết nối” sau giờ làm việc, tài trợ kinh phí để doanh nghiệp thuê nhân sự thay thế khi nhân viên nghỉ thai sản. Cơ sở hạ tầng cũng cần được quy hoạch lại để ưu tiên không gian sống rộng rãi cho các gia đình đông con, bên cạnh việc phát triển các mô hình trông giữ trẻ tại khu dân cư nhằm giảm tải áp lực cho phụ huynh.

Dù các biện pháp tài chính như tiền thưởng cho trẻ sơ sinh hay trợ cấp giữ trẻ vẫn được duy trì, các chuyên gia cho rằng cốt lõi vấn đề nằm ở việc khơi dậy giá trị tinh thần của gia đình. Tiến sĩ Tan Ern Ser, Viện Nghiên cứu Chính sách (IPS), nhận định các chính sách “thêm thời gian, thêm tiền bạc” là cần thiết nhưng vẫn chưa đủ. Ông cho rằng những giá trị tinh thần vô giá mà con cái mang lại hoàn toàn xứng đáng với thời gian, công sức và tiền bạc đã bỏ ra để nuôi dưỡng chúng. “Có lẽ điều cần thiết là phải nhấn mạnh vào niềm hạnh phúc khi được trao đi và nhận lại tình yêu thương từ chính máu mủ của mình”, ông Tan, người có hai con trai và ba cháu nội, nói.

Con đường phía trước còn nhiều thách thức song vẫn có những tia hy vọng từ thế hệ trẻ. Với Myori Hoo, sinh viên Đại học Công nghệ Nanyang, viễn cảnh kết hôn và xây dựng gia đình đã chiến thắng những nỗi lo về việc nuôi dạy con cái. Cô gái 20 tuổi đang theo học ngành y học cổ truyền cho hay chứng kiến tình cảm gắn bó của cha mẹ từ nhỏ, cô cũng khát khao có một tổ ấm hạnh phúc như thế. Myori hy vọng sẽ sinh con sau khi sự nghiệp ổn định.

“Dù sợ việc mang thai, sinh nở và lo lắng về áp lực tài chính khi nuôi con nhưng tình yêu trẻ thơ trong tôi từ bé đến nay vẫn lớn hơn tất cả”, Hoo nói.

Bình Minh (Theo The Straits Times)