Xung đột Trung Đông kéo dài gần một tháng qua, cùng tình trạng tắc nghẽn eo biển Hormuz khiến giá năng lượng tăng cao, gián đoạn chuỗi cung ứng và thương mại toàn cầu.

Tại báo cáo ngày 27/3, Ngân hàng Phát triển châu Á (ADB) đưa ra 3 kịch bản về tác động của xung đột này tới tăng trưởng, lạm phát các quốc gia khu vực châu Á – Thái Bình Dương.

Ở kịch bản tích cực nhất, nếu xung đột kéo dài đến cuối tháng 6, giá dầu có thể lên 105 USD một thùng vào quý II. Kịch bản trung lập hơn, trường hợp cuộc chiến kéo dài đến tháng 9, giá dầu tăng lên ngưỡng 130 USD. Với kịch bản tiêu cực, xung đột kéo dài đến tháng 2 năm sau, giá dầu có thể đạt 155 USD mỗi thùng vào quý II, và giảm dần về 140 USD từ quý III tới hết đầu năm sau.

Với 3 kịch bản này, theo ADB, nhóm các quốc gia đang phát triển tại Đông Nam Á chịu thiệt hại nặng nề nhất, giảm khoảng 0,6-2,3% GDP. Các nước này gồm Việt Nam, Indonesia, Malaysia, Philippines, Thái Lan, Myanmar, Timor-Leste, Brunei, Campuchia và Lào.

Theo ADB, cú sốc giá dầu và đứt gãy chuỗi cung ứng đang đẩy chi phí sản xuất và vận chuyển tăng vọt, tạo áp lực lạm phát nặng nề lên nền kinh tế vĩ mô. Gián đoạn xuất khẩu từ các nền kinh tế vùng Vịnh cũng ảnh hưởng đến giá phân bón, làm gia tăng áp lực lạm phát lương thực. Những đợt tăng giá này làm giảm thu nhập và tiêu dùng của hộ gia đình, suy yếu nhu cầu trong nước và giảm tăng trưởng kinh tế.

“Mặc dù cú sốc giá năng lượng chỉ là tạm thời, tác động tổng hợp của nó lên chi phí sản xuất, gián đoạn chuỗi cung ứng và giá cả sẽ dai dẳng hơn”, nhóm tác giả báo cáo cho biết.

Theo ước tính, xung đột Trung Đông có thể khiến lạm phát của các nền kinh tế Đông Nam Á (trừ Singapore) tăng thêm 3%. Với toàn bộ khu vực châu Á – Thái Bình Dương, GDP được dự báo hạ 0,3-1,3%, lạm phát tăng 0,6-3,2%.

Nhóm chuyên gia ADB khuyến nghị các chính phủ tập trung vào ổn định, thay vì kìm hãm tín hiệu giá. Ví dụ, việc cho phép giá năng lượng phản ánh cao hơn vào thị trường trong nước có thể khuyến khích tiết kiệm, chuyển đổi nhiên liệu và đầu tư vào giải pháp năng lượng thay thế. Trong khi đó, biện pháp kiểm soát giá diện rộng hoặc trợ cấp đại trà có nguy cơ trì hoãn điều chỉnh, kéo theo phân bổ nguồn lực kém hiệu quả.

Chính sách hỗ trợ tài khóa cũng cần được thiết kế trọng tâm và có thời hạn. Trong đó, nhóm hộ gia đình và các ngành chịu tác động nặng nề nhất cần được ưu tiên hỗ trợ.

Cũng theo ADB, nhu cầu năng lượng cần được kiểm soát, với các biện pháp như quy định mức nhiệt độ điều hòa, giảm chiếu sáng không thiết yếu, tiết kiệm điện giờ cao điểm. Ngân hàng này cũng đề xuất các giải pháp khuyến khích làm việc từ xa hoặc bố trí lịch làm việc linh hoạt, sử dụng phương tiện công cộng và tổ chức ngày không sử dụng xe cá nhân tại khu vực đô thị, giúp giảm tiêu thụ nhiên liệu.

Các nước đã đưa ra nhiều biện pháp đối phó với cú sốc giá năng lượng. Chẳng hạn, Thái Lan thông báo tạm dừng xuất khẩu nhiên liệu tinh chế đến các nước, trừ Lào và Myanmar, theo Bangkok Post. Bên cạnh đó, để củng cố an ninh nguồn cung, Bộ Năng lượng yêu cầu các công ty kinh doanh dầu tăng tỷ lệ dự trữ bắt buộc từ 1% lên 3%, một phần thông qua cách hạn chế xuất khẩu. Cách đây 3 ngày, Phillippines ban bố tình trạng khẩn cấp về năng lượng do ảnh hưởng xung đột Trung Đông.

Tại Việt Nam, Bộ Công Thương nhận định thị trường xăng dầu đang diễn biến khó lường. Cơ quan này cho biết nguồn cung xăng dầu đảm bảo đủ trong tháng 4, nhờ kết hợp nguồn dự trữ, sản xuất nội địa và nhập khẩu. Tuy vậy, Bộ cũng khuyến khích các doanh nghiệp, người dân làm việc tại nhà để tiết kiệm năng lượng.

Thủy Trương