Cuối tuần trước, Đại học Nam Khai (Nankai University) cách chức ông Quan Chen, Hiệu trưởng trường Khoa học sự sống, do không giám sát chặt chẽ chất lượng và tính xác thực của dữ liệu trong một bài báo xuất bản trên tạp chí Nature Cancer vào năm 2024, mà ông là tác giả chính.

Cùng lúc, Đại học Tôn Trung Sơn (Sun Yat-sen University) ra thông báo tương tự với ông Kang Tiebang, Phó giám đốc Phòng thí nghiệm Trọng điểm Quốc gia về Ung thư Nam Trung Hoa, và ông Kuang Dongming, Phó hiệu trưởng trường Khoa học Sự sống của đại học này.

Theo trường, ông Kang là tác giả chịu trách nhiệm chính một nghiên cứu đăng trên Nature Cell Biology năm 2020, bị phát hiện chứa nhiều sai sót về dữ liệu và hình ảnh. Ông Kuang cũng bị cáo buộc có sai phạm này trong ba bài báo khác đăng trên các tạp chí uy tín gồm Nature Cell Biology, Science Advances và Cell.

Động thái này diễn ra ba tuần sau khi Đại học Đồng Tế (Tongji University) cách chức Trưởng khoa Khoa học sự sống của ông Wang Ping – chuyên gia hàng đầu về nghiên cứu ung thư, do các sai phạm học thuật liên quan công bố quốc tế.

Đáng chú ý, cả bốn nhà nghiên cứu trên đều từng nhận giải thưởng “Thanh niên xuất sắc” quốc gia, một danh hiệu cao quý, thường được coi là bước đệm để được xét vào các viện hàn lâm khoa học và kỹ thuật hàng đầu Trung Quốc.

Rắc rối của họ bắt đầu khi lọt vào “tầm ngắm” của một cựu nghiên cứu sinh tiến sĩ, hiện là blogger kiêm nhà sáng tạo nội dung video có hơn 1,8 triệu người theo dõi, biệt danh “Sinh viên Geng” (Student Geng).

Trong video, Geng mổ xẻ các bài báo khoa học. Từ ảnh chụp kỹ thuật Western blot, ảnh hiển vi, cho đến các tập dữ liệu bổ sung và mô hình thống kê đều được anh đưa lên bàn cân, sử dụng các công cụ AI và các phương pháp thống kê để chỉ ra dấu hiệu chỉnh sửa, ngụy tạo dữ liệu.

Những video của Geng làm dấy lên nhiều tranh cãi trên mạng xã hội, buộc các đại học liên quan mở cuộc điều tra.

Hãng thông tấn Tân Hoa Xã tuần trước dành lời khen cho Geng vì có những tác động tích cực trong phổ biến khoa học đến đại chúng. Cơ quan này cũng nhấn mạnh các trường đại học và tổ chức nghiên cứu cần giải quyết triệt để tình trạng trên trong nội bộ, thay vì để vấn đề dừng lại ở các cuộc tranh luận trên mạng xã hội.

Nature là tạp chí khoa học đa ngành, với hơn 60 tạp chí “chị, em”, xuất bản các nghiên cứu tiên phong kể từ năm 1869. Tạp chí Cell xuất bản các nghiên cứu đột phá về khoa học sự sống từ năm 1974, còn Science Advances là tạp chí khoa học được bình duyệt nghiêm ngặt, do Hiệp hội Khoa học Tiến bộ Mỹ (AAAS) thành lập.

Nhiều thập kỷ qua, việc có bài báo được xuất bản trên các tạp chí hàng đầu được coi như những cột mốc của giới học thuật Trung Quốc. Đó là điều kiện quyết định liệu một nhà khoa học có nhận được hàng triệu nhân dân tệ tiền tài trợ, vào biên chế chính thức, hay thăng chức tại các cơ quan, tổ chức hay không.

Khánh Linh (Theo SCMP, China Digital Times, Oriental Daily)