Thủ tướng yêu cầu giảm đầu mối, trung gian phân phối xăng dầu

Thủ tướng Lê Minh Hưng yêu cầu tái cơ cấu số lượng doanh nghiệp đầu mối, cắt giảm thực chất các tầng nấc trung gian để giảm chi phí và bảo đảm nguồn cung xăng dầu.

Tại cuộc họp ngày 11/9, Thủ tướng Lê Minh Hưng giao Bộ Công Thương rà soát, thiết kế lại hệ thống phân phối. Việc này phải theo hướng cắt giảm thực chất các tầng nấc trung gian, phân định rõ chức năng giữa khâu tạo nguồn với phân phối, bán lẻ.

“Hệ thống mới cần khắc phục tình trạng mua bán lòng vòng giữa các thương nhân làm tăng chi phí và khó xác định trách nhiệm khi xảy ra thiếu hụt nguồn cung”, ông nói. Thủ tướng cũng lưu ý quy định rõ trách nhiệm của từng chủ thể trong việc đưa xăng dầu tới hệ thống bán lẻ, nhất là khi thị trường biến động, tránh đứt gãy hoặc thiếu hụt cục bộ.

Với thương nhân đầu mối, Thủ tướng yêu cầu đánh giá dựa trên năng lực tạo nguồn thực tế, tài chính, cơ sở vật chất, dự trữ và khả năng bảo đảm nguồn cung. Điều kiện kinh doanh cần linh hoạt hơn, không chỉ dựa vào các tiêu chí đầu vào như kho, cảng, phương tiện vận chuyển hay số lượng cửa hàng.

Qua đó, Bộ Công Thương xây dựng tiêu chí phù hợp để tái cơ cấu số lượng thương nhân đầu mối, đồng thời tổ chức lại lực lượng phân phối và bán lẻ. Mục tiêu là bảo đảm đầu mối thực sự có năng lực, thực hiện đầy đủ nghĩa vụ về nguồn hàng.

Thủ tướng cũng yêu cầu rà soát phạm vi điều chỉnh, đối tượng áp dụng và điều kiện với từng loại thương nhân, tránh chồng chéo, bỏ sót hoặc phát sinh thêm thủ tục không cần thiết. Công nghệ phải được ứng dụng để theo dõi hoạt động mua bán, kiểm tra nguồn hàng và tăng minh bạch thị trường

Đến đầu 2026, cả nước có 33 thương nhân đầu mối xăng dầu, gồm 5 đơn vị chỉ kinh doanh nhiên liệu bay và 2 doanh nghiệp sản xuất là Lọc hóa dầu Nghi Sơn và Lọc hóa dầu Bình Sơn. Hệ thống còn 250 thương nhân phân phối, giảm đáng kể so với khoảng 330 đơn vị vào năm 2023, do nhiều doanh nghiệp tự trả giấy chứng nhận hoặc bị thu hồi sau thanh tra, kiểm tra.

Theo Thủ tướng, xăng dầu là mặt hàng chiến lược, thiết yếu, tác động trực tiếp đến sản xuất, kinh doanh, đời sống người dân, lạm phát và ổn định kinh tế vĩ mô. Vì thế, cơ cấu lại hệ thống phân phối là một nhiệm vụ ưu tiên nhằm bảo đảm an ninh năng lượng, giảm chi phí đầu vào cho nền kinh tế.

Song lãnh đạo Chính phủ đánh giá hệ thống phân phối xăng dầu hiện còn nhiều bất cập. Việt Nam phụ thuộc lớn vào thị trường quốc tế, trong khi cơ chế điều hành chưa theo kịp biến động, từng dẫn tới gián đoạn nguồn hàng và thiếu hụt cục bộ. Tổ chức hệ thống phân phối chưa hợp lý, số lượng thương nhân đầu mối nhiều nhưng không mạnh, năng lực tạo nguồn hạn chế.

“Vẫn còn tình trạng găm hàng, đầu cơ, mua bán lòng vòng, nhập lậu, vừa qua đã phát hiện nhiều vi phạm trong các khâu”, ông nói.

Ngoài hệ thống phân phối, người đứng đầu Chính phủ thống nhất tiếp tục điều hành giá xăng dầu theo nguyên tắc thị trường có sự quản lý của Nhà nước. Bộ Công Thương, Tài chính được giao phối hợp rà soát công thức giá, chi phí kinh doanh, lợi nhuận, kê khai và công bố giá.

Thủ tướng lưu ý cơ chế mới phải tạo điều kiện để doanh nghiệp tiết giảm chi phí, cạnh tranh hạ giá bán, nhưng đồng thời ngăn việc lợi dụng vị thế trên thị trường để hình thành mức giá bất hợp lý.

Với nguồn cung, Thủ tướng yêu cầu hoàn thiện cơ chế dự trữ lưu thông, công cụ bình ổn, bảo đảm Nhà nước đủ khả năng can thiệp khi thị trường biến động bất thường. Quy định chuyển tiếp, nhất là với Quỹ Bình ổn giá xăng dầu, cần được xây dựng đầy đủ để không tạo khoảng trống pháp lý.

Thời gian qua, Bộ Công Thương nhiều lần lấy ý kiến về dự thảo nghị định mới về kinh doanh xăng dầu. Cơ quan này đề xuất sắp xếp lại các loại hình thương nhân, đồng thời giảm thủ tục, chuyển từ tiền kiểm sang hậu kiểm và thay đổi cơ chế điều hành giá.

Thủ tướng yêu cầu Bộ Công Thương tiếp tục làm việc với doanh nghiệp, hiệp hội, chuyên gia và lấy ý kiến rộng rãi để hoàn thiện dự thảo, trình ban hành chậm nhất đầu tháng 10.

Phương Dung