Chiến sự bủa vây tàu dầu trên toàn cầu

Cùng một lúc, các tàu dầu trở thành mục tiêu tấn công tại cả Trung Đông lẫn châu Âu, khi các bên tăng cường sử dụng vũ khí kinh tế.

Trong tháng này, Iran liên tiếp tấn công tàu chở dầu tại eo biển Hormuz và khu vực xung quanh, nhằm siết quyền kiểm soát tuyến vận chuyển dầu mỏ quan trọng này. Lực lượng Houthi ở Yemen, do Iran hậu thuẫn, tuần này cũng tấn công các tàu dầu của Arab Saudi, tuyên bố áp lệnh phong tỏa hàng hải với nước này, mở ra mặt trận mới trong cuộc chiến với Mỹ.

Tại châu Âu, Ukraine cho biết đã tấn công hơn 150 tàu dầu, tàu hàng và các tàu khác được cho là thuộc “đội tàu bóng tối” của Nga tại biển Azov và Biển Đen, theo Kyiv Post.

Helima Croft – Giám đốc chiến lược hàng hóa toàn cầu của RBC Capital Markets, cho biết trên CNBC rằng thị trường dầu hiện phải đối mặt với các cuộc chiến trên nhiều mặt trận. Giá dầu đã tăng hơn 30% chỉ trong tháng này, khiến Brent có thời điểm vượt 100 USD một thùng lần đầu tiên trong 2 tháng.

Lưu lượng tàu qua eo biển Hormuz đã giảm mạnh, dù từng phục hồi trong vài tuần sau khi Mỹ và Iran ký biên bản ghi nhớ ngày 17/6 nhằm mở lại tuyến hàng hải này. “Sau khi biên bản ghi nhớ sụp đổ, chúng ta đã bước vào giai đoạn tồi tệ nhất của xung đột với hoạt động vận tải biển thương mại”, Dimitris Maniatis – CEO công ty dịch vụ đánh giá rủi ro hàng hải Marisks cho biết. Ông cho rằng nguyên nhân chính là Iran muốn “khẳng định quyền lực và quyền kiểm soát lớn hơn với những gì diễn ra tại eo biển Hormuz”.

Theo Tổ chức Hàng hải Quốc tế (IMO) thuộc Liên Hợp Quốc, kể từ ngày 1/3, 61 tàu thương mại đã bị tấn công tại Vịnh Ba Tư, eo biển Hormuz và Vịnh Oman, khiến ít nhất 17 thuyền viên thiệt mạng và hàng chục người khác bị thương. Chỉ riêng tháng này, ít nhất 12 tàu chở dầu đã bị tấn công tại Hormuz khi căng thẳng giữa Mỹ và Iran leo thang nhanh.

Các cuộc tấn công trên Biển Đỏ hiện đe dọa hàng triệu thùng dầu xuất khẩu mỗi ngày của Arab Saudi. Trước đó, việc Hormuz bị phong tỏa khiến nước này phải chuyển hướng vận chuyển qua đường ống dẫn dầu tới bờ biển phía tây nhằm giảm rủi ro tại Hormuz. Lượng dầu này sau đó được xuất khẩu qua eo biển Bab el-Mandeb – nối Biển Đỏ với Vịnh Aden.

“Iran và lực lượng Houthi đang cùng nhau giáng đòn rất mạnh vào lợi ích quốc gia của Mỹ, các công ty dầu mỏ Mỹ và tất nhiên là cả Arab Saudi. Tuy nhiên, họ vẫn chưa thể bóp nghẹt hoàn toàn hoạt động xuất khẩu”, Maniatis nói.

Giai đoạn 2023-2025, các cuộc tấn công của Houthi nhằm vào tàu thuyền trên Biển Đỏ để phản đối chiến dịch quân sự của Israel tại Dải Gaza đã khiến lưu lượng tàu qua eo biển Bab el-Mandeb giảm mạnh. Đến nay, hoạt động vận tải qua tuyến đường này vẫn chưa phục hồi hoàn toàn.

Matt Smith – Giám đốc nghiên cứu hàng hóa tại Kpler cho biết Saudi Arabia có thể chuyển một phần dầu qua hệ thống đường ống nối từ cảng trên Biển Đỏ qua Ai Cập tới Địa Trung Hải. Nhưng quy trình này cũng rất phức tạp.

Smith giải thích rằng các siêu tàu dầu không thể bơm đầy dầu khi đi qua kênh đào Suez, do bị hạn chế mớn nước (độ sâu của phần thân tàu chìm dưới mặt nước) tại đây. Arab Saudi vì thế sẽ phải dỡ khoảng một nửa lượng dầu tại cảng Ain Sokhna, bơm qua đường ống tới cảng Sidi Kerir, đưa tàu đi qua kênh đào Suez rồi bơm lượng dầu này trở lại tàu ở phía bên kia.

Sau đó, tàu dầu sẽ phải đi vòng qua châu Phi để đến châu Á, đồng thời quay trở lại theo đúng tuyến này thay vì đi qua eo biển Bab el-Mandeb. Tổng thời gian cho một chuyến khứ hồi sẽ mất khoảng 8 tuần, Smith cho biết.

Croft nhận định việc vận chuyển dầu bằng đường biển từ Trung Đông sắp rơi vào tình thế “không còn lối thoát” do các gián đoạn mới tại Biển Đỏ.

Trong khi đó, tại Biển Đen, Liên danh Đường ống Caspi (Caspian Pipeline Consortium) đã ngừng bốc dầu lên tàu tại cảng Novorossiysk của Nga, do các cuộc tấn công nhằm vào tàu thuyền. Croft cho biết khoảng 80% dầu thô xuất khẩu của Kazakhstan được vận chuyển qua đường ống này.

Kazakhstan có rất ít lựa chọn thay thế, đồng nghĩa họ có thể phải cắt giảm một phần sản lượng (khoảng 1,7 triệu thùng một ngày trong tháng 6), Croft nhận định. Bà cho biết Ukraine cũng đã liên tục tấn công các nhà máy lọc dầu của Nga, ảnh hưởng đến hơn 50% công suất lọc dầu của nước này.

“Nga hiện đã cấm xuất khẩu các sản phẩm dầu mỏ”, Croft nói. Nga là một trong những nước xuất khẩu sản phẩm dầu mỏ lớn nhất thế giới, đặc biệt là dầu diesel.

Trong một báo cáo tuần này, Croft cảnh báo đà leo thang nguy hiểm tại Trung Đông có thể đẩy giá dầu Brent vượt 128 USD một thùng thiết lập năm 2022, sau khi Nga mở chiến dịch quân sự tại Ukraine. Trong kịch bản xấu nhất, khi khu vực này rơi vào một cuộc chiến toàn diện, giá Brent thậm chí có thể vượt kỷ lục 148 USD một thùng ghi nhận năm 2008.

Hà Thu (theo CNBC, Reuters)