Trong cuộc phỏng vấn ngày 16/3 với tờ South China Morning Post, GS Châu chia sẻ động lực rời Mỹ để đầu quân cho Đại học Hong Kong từ tháng 6 tới.

Ông cho hay quyết định về châu Á không chỉ xuất phát từ những thay đổi trong môi trường học thuật tại Mỹ, mà còn từ tầm nhìn xây dựng châu lục này thành một trung tâm mới của toán học và khoa học thế giới.

“Tôi muốn châu Á trở thành một nước Mỹ hay một châu Âu tiếp theo – nơi mà khoa học và toán học cùng phát triển mạnh mẽ”, ông nói.

Theo ông Châu, điểm còn thiếu của châu Á là số nhà toán học cấp cao có thể dành thời gian đào tạo sinh viên và dẫn dắt nghiên cứu.

“Tuy vậy, khu vực này có tiềm năng rất lớn bởi nhiều sinh viên xuất sắc trên thế giới hiện nay đến từ châu Á”, ông nói.

Ông cũng cho rằng nghiên cứu toán học không nhất thiết phải dựa vào các thiết bị đắt tiền hay siêu máy tính; nhiều công trình có thể được thực hiện chỉ với bảng đen và phấn. Song, hợp tác quốc tế vẫn rất quan trọng vì các ý tưởng mới thường xuất hiện từ sự trao đổi giữa các đồng nghiệp, giữa thầy và trò.

Mối quan hệ gắn bó giữa các nhà toán học trên khắp châu lục cũng là điều mà vị giáo sư mong muốn thúc đẩy, bởi theo ông, các nhà toán học làm việc hiệu quả hơn khi có những mối liên kết, hợp tác tự nhiên thay vì cạnh tranh.

Ông nhận định Hong Kong – nơi giao thoa giữa Đông và Tây – có nhiều cơ hội đóng vai trò cầu nối cho cộng đồng khoa học quốc tế. Từ đó, ông kỳ vọng đây sẽ là điểm kết nối các cộng đồng nghiên cứu, từ Trung Quốc, Ấn Độ, Nhật Bản, Việt Nam đến Singapore.

Bên cạnh đó, GS Ngô Bảo Châu bày tỏ lo ngại xu hướng chạy theo các chỉ số đánh giá như số lượng bài báo khoa học mỗi năm.

“Áp lực này có thể phù hợp với các trường ở tầm trung, nhưng các cơ sở nghiên cứu hàng đầu nên ưu tiên chất lượng thay vì số lượng”, GS Châu nói, nhấn mạnh rằng trong toán học, những đột phá lớn khó có thể đạt được nếu chỉ tập trung vào việc công bố bài báo liên tục.

Sau nhiều năm làm việc ở phương Tây, ông cho biết đây là thời điểm thích hợp để trở lại châu Á, vừa để gần gia đình, vừa để tham gia vào sự phát triển của khoa học trong khu vực.

Thời gian tới, GS Ngô Bảo Châu dự định tiếp tục nghiên cứu toán học thuần túy, đồng thời làm việc với sinh viên và các nhà nghiên cứu trẻ để tìm cách kết nối giữa lý thuyết biểu diễn và lý thuyết số.

Giáo sư Ngô Bảo Châu là người Việt Nam duy nhất đến nay đoạt giải Fields (năm 2010), được ví như “Nobel Toán học”, nhờ chứng minh giả thuyết “bổ đề cơ bản” của Chương trình Langlands.

Sinh năm 1972, GS Châu từng học trường THPT chuyên Khoa học tự nhiên, là thí sinh Việt Nam đầu tiên hai lần giành huy chương vàng Olympic Toán quốc tế (năm 1988 và 1989). Ông nhận học bổng của Chính phủ Pháp theo học Đại học Paris VI năm 1990, bảo vệ luận án tiến sĩ ở tuổi 25 tại Đại học Nam Paris.

Ông trở thành giáo sư trẻ nhất Việt Nam năm 2004, làm Giám đốc khoa học tại Viện Nghiên cứu cao cấp về Toán từ năm 2010 (VIASM).

Sau khi xác nhận về làm việc ở Hong Kong, ông cho biết sẽ trực tiếp tham gia tuyển chọn và đào tạo sinh viên Toán tài năng ở Việt Nam, thông qua một chương trình hợp tác giữa VIASM và hai đại học Quốc gia. Sinh viên được miễn học phí và có thể nhận hỗ trợ sinh hoạt phí 7,5–15 triệu đồng/tháng.

Ông cũng khởi xướng chương trình “Học giả hội tụ”, mời những giáo sư Việt ở nước ngoài trực tiếp dẫn dắt các nghiên cứu sinh ở Việt Nam. Chia sẻ cùng VnExpress hồi đầu tháng, ông cho biết kỳ vọng đào tạo đội ngũ tiến sĩ Toán học ngay trong nước, có trình độ nghiên cứu đỉnh cao, cạnh tranh với quốc tế.

Khánh Linh