Tại buổi lễ tối 8/3, đại diện nhóm dịch giả bộ sách nhận bằng chứng nhận từ ông Trịnh Văn Quyết, Ủy viên Bộ Chính trị, Bí thư Trung ương Đảng, Trưởng Ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương.

Năm nay, giải thưởng lần đầu có hạng mục cho tác phẩm dịch. Khi chấm, hội đồng chú trọng nội dung, ý nghĩa xã hội được truyền tải qua sách, đồng thời xem xét chất lượng bản dịch.

Trọn bộ Lịch sử văn minh thế giới của tác giả Will & Ariel Durant gồm 11 phần, 45 cuốn, mỗi phần có từ ba đến năm tập, được ra mắt hồi tháng 4/2024. Các ấn phẩm có sự tham gia chuyển ngữ của nhiều dịch giả, gồm Huỳnh Ngọc Chiến, Phan Thanh Lưu, Phạm Viêm Phương, Bùi Thanh Châu, Bùi Xuân Linh, Đỗ Lan.

Do có dung lượng lớn, các tác phẩm không ra mắt theo thứ tự. Năm 2020, bảy cuốn đầu tiên được phát hành, gồm phần đầu Di sản Phương Đông (ba cuốn, do Huỳnh Ngọc Chiến dịch) và phần 11 Thời Đại Napoléon (bốn quyển, Bùi Xuân Linh chuyển ngữ). Tháng 11/2023, phần bốn Thời đại đức tin (năm tập, Phạm Viêm Phương dịch) được xuất bản.

Để hoàn thiện bộ sách, vợ chồng tác giả Will và Ariel Durant dồn tâm sức, làm việc trong gần nửa thế kỷ (1929-1975), tạo nên thể loại mới mà họ gọi là “lịch sử tích hợp”. Durant viết tác phẩm cho mọi đối tượng, chứ không chỉ dành riêng cho giới nghiên cứu, học thuật. Qua ấn phẩm, tác giả phân tích các yếu tố góp phần vào việc hình thành, phát triển và sự suy tàn của các nền văn minh. Bên cạnh đó, bộ sách trình bày quan niệm về cách đọc và hiểu về lịch sử, ở khía cạnh văn hóa, nghệ thuật, triết học, tôn giáo và sự trỗi dậy của thông tin đại chúng.

Đồng giải A là cuốn Lịch sử Việt Nam bằng hình do công ty sách Đông A (của họa sĩ Trần Đại Thắng) biên soạn và nhiều tác giả. Sách phác họa toàn cảnh quá trình dựng nước và giữ nước, từ thời xuất hiện các cư dân cổ xưa đầu tiên đến khi hình thành một quốc gia hiện đại ngày nay.

Tác phẩm gồm 14 phần chính: Tiền sử và truyền thuyết, Chống Bắc thuộc, Nhà Ngô – Đinh – Tiền Lê, Nhà Lý; Nhà Trần, Nhà Hồ và thời thuộc Minh, Nhà Hậu Lê (thời Lê sơ), Nhà Mạc, Thời Lê Trung hưng và chính quyền chúa Nguyễn, Nhà Tây Sơn, Nhà Nguyễn (Sơ kỳ), Chống Pháp và Pháp thuộc, Độc lập, thống nhất và phát triển, Nghìn năm văn hiến.

Ấn phẩm tập hợp gần 2.000 tranh ảnh và bản đồ. Ban biên soạn có chủ đích chuyển tải thông tin cơ bản về lịch sử Việt Nam với văn phong phù hợp nhiều đối tượng độc giả và những lứa tuổi khác nhau. Đội ngũ biên soạn sách là các biên tập viên Đông A, cộng tác viên có kinh nghiệm trong lĩnh vực xuất bản. Tác phẩm cũng nhận được sự góp ý, bổ sung thông tin từ nhiều nhà nghiên cứu, nhà sưu tập, dịch giả, họa sĩ.

Trước đó, trong họp báo ở Hà Nội, chiều 3/3, ông Đỗ Quang Dũng – Phó Chủ tịch chuyên trách Hội Xuất bản Việt Nam, Phó Chủ tịch Hội đồng giải thưởng – nhận định tác phẩm được trao hạng A năm nay sẽ gây chú ý vì ”hay và đẹp”.

Giải Sách Quốc gia 2026 là năm thứ hai trao hạng mục Sách được bạn đọc yêu thích. Tại sự kiện, năm cuốn sách được vinh danh, trong đó có Mưa đỏ – tiểu thuyết khắc họa cuộc chiến bảo vệ Thành cổ Quảng Trị – do nhà văn Chu Lai thực hiện. Sách được Nhà xuất bản Quân đội Nhân dân phát hành lần đầu năm 2016, gây sốt trở lại sau khi được chuyển thể thành phim điện ảnh cùng tên, ra mắt tháng 8/2025.

Bốn tác phẩm tiếp theo gồm: Thư cho em (tác giả Hoàng Nam Tiến), Tư duy mở (tác giả Nguyễn Anh Dũng), Gánh gánh gồng gồng (tác giả Xuân Phượng), Khéo khôn với tiền – Tránh những ưu phiền (tác giả Lê Thị Thúy Sen, minh họa Thăng Fly).

* Kết quả còn lại của giải Sách Quốc gia 2026

Ông Trịnh Văn Quyết nhận định những tác phẩm được vinh danh ở sự kiện năm nay không chỉ là thành quả của lao động trí tuệ nghiêm túc, bền bỉ, trách nhiệm mà còn phản ánh sức sống của nền học thuật, đời sống văn hóa. Theo ông, cần tiếp tục nâng tầm giải thưởng, xây dựng thành một thiết chế văn hóa có uy tín cao, sức lan tỏa rộng, có khả năng định hướng giá trị, phát hiện, tôn vinh và quảng bá nhiều cuốn sách xuất sắc.

* Toàn văn phát biểu của ông Trịnh Văn Quyết tại lễ trao giải

Giải thưởng Sách Quốc gia lần thứ tám có nhiều điểm mới trong cơ cấu giải, khâu lựa chọn tác phẩm, chất lượng sách. Hội đồng rút gọn từ năm xuống bốn, gồm sách chính trị, kinh tế, khoa học, xã hội và nhân văn. Mảng sách khoa học được mở rộng, bổ sung các nội dung về giáo dục, đổi mới sáng tạo. Ngoài ra, không chỉ chọn được nhiều cuốn có tính lý luận, hội đồng còn ghi nhận các tác phẩm đề cập loạt vấn đề đang được xã hội chú ý.

Bên cạnh đó, ban tổ chức ứng dụng công nghệ để phân tích dữ liệu truyền thông trong quá trình xét chọn. Ý kiến công luận được ghi nhận 15-25% của thang điểm chấm.

Giải Sách quốc gia được tổ chức thường niên từ năm 2004, tên ban đầu là Sách Việt Nam.Từ năm 2018, sự kiện chính thức lên Sách Quốc gia. Ở mùa giải lần thứ 7, hạng A thuộc về tập Gia Định – Sài Gòn – TP HCM dặm dài lịch sử (tác giả Nguyễn Đình Tư), Cẩm nang chẩn đoán và điều trị bệnh nội khoa (Phó Giáo sư, Tiến sĩ, bác sĩ Đào Xuân Cơ chủ biên) và năm tập Tổng tập Nhà văn Quân đội – Kỷ yếu – Tác phẩm của Tạp chí Văn nghệ Quân đội.

Phương Linh