Tiến sĩ nêu ý kiến ở tọa đàm Sách và công nghiệp văn hóa, diễn ra trong ngày khai mạc Hội sách và Văn hóa đọc thành phố Hà Nội 2026, sáng 21/4. Ông chỉ ra một thực trạng rằng có những người chi hàng triệu đồng cho một bữa ăn, nhưng lại chần chừ khi dành khoảng 100.000 đồng mua sách.

Hồi đầu tháng, đơn vị của ông triển khai chương trình Tủ sách khuyến đọc, với giá gần ba triệu đồng cho một tủ sách gồm 100 cuốn. Tuy nhiên, sau 20 ngày, đơn vị chưa bán được 100 tủ. Tiến sĩ nói vui rằng mong mỏi mỗi gia đình đều có tủ sách ”to hơn tủ lạnh”, các cơ quan, doanh nghiệp cũng cần chú trọng đầu tư cho văn hóa đọc.

Phó giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Toàn Thắng cho rằng trong cuộc đời mỗi người có thể chỉ cần đọc 10 cuốn sách, nhưng đó sẽ là những tác phẩm khiến họ trưởng thành. Ông nhận thấy hiện nay có nhiều phương tiện nghe nhìn hiện đại nhưng sách vẫn là nơi kết tinh tri thức của văn hóa dân tộc, là nền tảng giáo dục đặc biệt, lưu giữ những giá trị tinh hoa của thời đại để truyền cho thế hệ sau.

Theo ông Thắng, không chỉ học trên trường lớp, mỗi người phải trau dồi thêm qua các ấn phẩm để làm mới tư duy. Khi nhịp sống ngày càng nhanh, việc đọc sách giúp rèn khả năng tập trung, nuôi dưỡng đời sống tinh thần của mỗi cá nhân. ”Một dân tộc ham đọc sách thì trí tuệ dân tộc sẽ phát triển”, ông nói.

Bên cạnh bàn về tầm quan trọng của việc đọc, các diễn giả thảo luận về vai trò của sách trong ngành công nghiệp văn hóa. Theo đó, sách không chỉ được nhìn nhận như một sản phẩm tri thức mà còn là mắt xích trong chuỗi giá trị sáng tạo, như một nguồn quan trọng để phát triển những nội dung có chiều sâu.

Từ góc nhìn của người làm phim, nhà sản xuất Cao Phượng Diễm cho biết sách hỗ trợ hiệu quả cho công việc của mình. Trong quá trình thực hiện dự án hoạt hình về bà Hoàng Thị Thế – người con gái lưu lạc của ”Hùm thiêng Yên Thế” Hoàng Hoa Thám, chị nghiên cứu cuộc đời nhân vật thông qua nhiều cuốn sách. Tuy nhiên, chị nhận thấy các tác phẩm và tư liệu tại Việt Nam còn tản mạn, việc lưu trữ không có tính hệ thống. Để phục vụ cho việc làm phim, nhà sản xuất phải tìm đến các kho tư liệu ở Pháp.

Đây cũng là trăn trở của bà Khúc Thị Hoa Phượng – Giám đốc, Tổng biên tập Nhà xuất bản Phụ nữ Việt Nam. Theo bà, Việt Nam có nền văn hóa phong phú nhưng không có khả năng lưu trữ, hệ thống hóa. Vì vậy, thế hệ trẻ sẽ khó tiếp cận những tri thức mà người trước để lại.

Trong một lần tổ chức workshop mời tác giả Việt viết truyện fantasy (kỳ ảo) cho trẻ em, bà Hoa Phượng nhận thấy họ gặp khó khăn vì không xây dựng được nhân vật hay thế giới đủ tầm vóc cho tác phẩm. So sánh ở phương Tây, thể loại này đã có nhiều tri thức cổ xưa, người viết có thể dựa vào đó để xây dựng những nhân vật, câu chuyện cho sáng tác của mình. “Nền tảng văn hóa của chúng ta rất cần được lưu trữ một cách hệ thống, có phân loại, chọn lọc, hướng dẫn sử dụng”, bà nói.

Yếu tố truyền thông cũng cần được đẩy mạnh tăng hiệu quả tiếp cận sách ở bạn đọc. Bà Khúc Thị Hoa Phượng nêu câu chuyện con gái mình không hào hứng với một cuốn sách kỳ ảo, dù bà đánh giá cao tác phẩm. Trong khi cùng chất liệu văn hóa ấy, khi tiểu thuyết Tết ở làng địa ngục được dựng thành phim, con gái bà lại hào hứng đi xem và yêu thích. Bà cho rằng định kiến của một bộ phận độc giả cũng là điều khiến thể loại kỳ ảo cũng như một số dòng sách khác chưa được đón nhận trong nước.

Tiến sĩ Nguyễn Mạnh Hùng nhìn nhận phát triển công nghiệp văn hóa nói chung và lĩnh vực sách nói riêng đòi hỏi sự đồng hành, kết hợp từ cơ quan quản lý, đơn vị xuất bản, doanh nghiệp sáng tạo đến tác giả và công chúng. Bà Khúc Thị Hoa Phượng nêu ý tưởng về việc xúc tiến thương mại cho ngành sách, khẳng định cần có những nhà đầu tư đủ tâm huyết, tiềm lực để lan tỏa tri thức bằng các sản phẩm sáng tạo khác.

Ngày Sách Việt Nam được tổ chức lần đầu năm 2014. Ba năm sau, Chính phủ đổi tên thành Ngày sách và Văn hóa đọc, nhằm lan tỏa thói quen đọc sách trong xã hội. Năm 2022, sự kiện được tổ chức trên cả nước sau hai năm trì hoãn vì dịch.

Ngày Sách và Văn hóa đọc năm nay có nhiều hoạt động liên quan việc tiếp cận, tích lũy tri thức trong thời đại số. Hôm 18/4, sự kiện khai mạc với chủ đề Mạch tri thức – Từ trang sách đến không gian số diễn ra tại Thư viện Quốc gia Việt Nam, do Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch chỉ đạo, Thư viện Quốc gia Việt Nam phối hợp Cục Văn hóa cơ sở, Gia đình và Thư viện thực hiện. Cùng ngày, Sở Văn hóa và Thể thao TP HCM tổ chức lễ khai mạc, chủ đề Lĩnh hội tinh hoa –Rạng ngời tri thức Việt tại đường sách Nguyễn Văn Bình. Từ đầu tháng, nhiều tỉnh thành trên cả nước cũng tổ chức chuỗi hoạt động hưởng ứng, thúc đẩy văn hóa đọc cho mỗi người, nhất là thế hệ trẻ.

Phương Linh