Năm học này, số học sinh tốt nghiệp THCS tăng mạnh ở nhiều tỉnh, thành. “Điểm nóng” nhất là Hà Nội với 149.000 em (tăng 22.000), TP HCM tăng gần 43.000 em, các địa phương khác như Đà Nẵng, Khánh Hòa, Sơn La cũng ghi nhận mức tăng từ 1.500 đến 10.000 học sinh.

Thực tế này khiến các địa phương đứng trước “bài toán” làm thế nào để giữ tỷ lệ vào lớp 10 công lập từ 70% trở lên, đồng thời chuẩn bị cho mục tiêu đến năm 2030 có ít nhất 85% học sinh hoàn thành THPT và tương đương, theo Nghị quyết 71 của Bộ Chính trị.

Giải pháp trước mắt là “nới trần” sĩ số, theo ông Nguyễn Văn Chiến, Giám đốc Sở Giáo dục và Đào tạo Sơn La.

Hàng năm, tỷ lệ vào lớp 10 của Sơn La khoảng 72%. Do địa phương gần như không có trường tư thục, số này là tổng chỉ tiêu của các mô hình trường THPT công lập, gồm trường chuyên, không chuyên, nội trú, giáo dục thường xuyên.

Năm nay, tỉnh có gần 25.000 học sinh tốt nghiệp THCS, tăng 1.500 nhưng chỉ tiêu lớp 10 gần như không đổi, vẫn gần 18.000.

Theo quy định của Bộ Giáo dục và Đào tạo, sĩ số lớp chuẩn ở THPT là 45 học sinh. Ông Chiến cho biết ở Sơn La, các lớp thường có 2-3 em nghỉ học đi làm, sau 1-2 học kỳ. Vì vậy, Sở yêu cầu các trường rà soát, nếu đảm bảo về kích thước phòng học, thì có thể tuyển 50 học sinh/lớp.

“Việc này vừa giúp tận dụng tối đa cơ sở vật chất, vừa giúp tăng tỷ lệ học lớp 10 của địa phương”, ông Chiến nói.

Tương tự, TP HCM yêu cầu các trường rà soát, tận dụng tối đa phòng học, đề xuất mua sắm bổ sung để tăng khả năng tiếp nhận học sinh vào lớp 10.

Theo ước tính của Sở Giáo dục và Đào tạo, năm nay, mạng lưới trường công lập chỉ đáp ứng được khoảng 61% trong số 169.000 học sinh lớp 9, “căng” nhất ở khu vực tỉnh Bình Dương cũ khi tỷ lệ chỉ 44%.

Để tuyển ít nhất 70% học sinh vào trường công, thành phố cần thêm hơn 300 lớp học với sức chứa gần 15.000 học sinh. Các trường công được yêu cầu cơi nới, tận dụng phòng học để tăng khả năng tiếp nhận.

Ở Hà Nội, kỳ thi lớp 10 được coi là căng thẳng nhất cả nước, tỷ lệ vào công lập mỗi năm chỉ khoảng 60%.

Về lâu dài, xây trường mới là một trong những giải pháp trọng tâm. Trong dự thảo đồ án Quy hoạch tổng thể Thủ đô Hà Nội, thành phố dự kiến xây thêm 91 trường THPT, từ nay đến 2045.

Trước mắt, hai trường công lập mới là THPT Việt Hùng (xã Đông Anh) và THPT Hoàng Quán Chi (phường Cầu Giấy) sẽ đón 700-900 học sinh lớp 10 năm nay.

Với hệ thống trường hiện có, Hà Nội cho phép nâng tầng, tăng mật độ xây dựng nhằm mở rộng quy mô tuyển sinh, đặc biệt tại các quận nội thành cũ, đông dân như Hoàn Kiếm, Hai Bà Trưng, Đống Đa, Cầu Giấy, Thanh Xuân, Hoàng Mai.

Chưa gặp áp lực ngay nhưng Đà Nẵng cũng tính xây thêm trường. Ông Nguyễn Hoàng Nam, Phó giám đốc Sở Giáo dục và Đào tạo, cho biết Đã Nẵng đặt mục tiêu phổ cập THPT, nên sẽ xây thêm khoảng 4-5 trường ở địa bàn có khu công nghiệp hoặc tập trung đông dân nhập cư. Ở một số khu vực đặc thù như Nam Trà My, Bắc Trà My, thành phố sẽ mở rộng, tăng phòng học cho các trường.

Một chuyên gia giáo dục nhìn nhận việc các địa phương tìm cách tăng tỷ lệ học lớp 10 công lập là cần thiết, nhưng giải pháp bền vững nhất là phân luồng hợp lý giữa các mô hình công, tư, học nghề và giáo dục thường xuyên. Bởi không phải học sinh nào cũng có năng lực và mong muốn học lớp 10 công lập.

“Mục tiêu cuối cùng không phải đưa bao nhiêu em vào lớp 10, mà là mỗi học sinh tìm được con đường học tập phù hợp và hiệu quả”, ông nói.

Thanh Hằng – Lệ Nguyễn