Thách thức bủa vây thỏa thuận dầu mỏ 25 năm Mỹ – Venezuela

Thỏa thuận dầu mỏ được kỳ vọng vực dậy Venezuela, tăng nguồn cung cho Mỹ, nhưng còn ẩn số về pháp lý, tính bền vững và thu hút đầu tư.

Hôm 29/8, Tổng thống lâm thời Delcy Rodriguez thông báo đạt thỏa thuận năng lượng thời hạn 25 năm với Mỹ, đặt mục tiêu phát triển 17 mỏ dầu chiến lược, với sản lượng hơn 1,5 triệu thùng mỗi ngày.

Theo bà, thỏa thuận “lịch sử” này có thể mang lại khoảng 209 tỷ USD doanh thu cho nhà nước – dựa trên mức giá dầu 65 USD mỗi thùng, giúp khôi phục nền kinh tế và tăng nguồn thu cho chính phủ, góp phần định hình tương lai đất nước.

Trước đó một ngày, Tổng thống Mỹ Donald Trump cũng công bố kế hoạch để Mỹ nắm quyền kiểm soát một phần trữ lượng 65 tỷ thùng dầu của Venezuela, thông qua quan hệ đối tác với các doanh nghiệp tư nhân.

Nhưng theo AP, nhiều câu hỏi vẫn chưa có lời giải, bao gồm thỏa thuận liệu đứng vững trước các thách thức chính trị sắp tới; nhà đầu tư có sẵn sàng tham gia hay ai sẽ trả chi phí phục hồi hạ tầng dầu mỏ tại Venezuela và bao lâu thì xong.

“Những gì vừa được công bố sẽ đối mặt với rất nhiều thách thức”, cựu cố vấn năng lượng cấp cao của Tổng thống Joe Biden, bình luận.

Về cách triển khai, chính phủ Mỹ và một nhà khai thác tư nhân chưa tiết lộ danh tính tại Venezuela đã thành lập công ty mới, được trao quyền khai thác các mỏ dầu chưa được phát triển trong 100 năm.

Theo một quan chức Nhà Trắng, công ty mới này sẽ đứng thứ hai thế giới về trữ lượng dầu nắm giữ, chỉ sau Saudi Aramco. Phần dầu Mỹ nhận về sẽ được đưa vào Kho Dự trữ Dầu mỏ Chiến lược (SPR) và cung cấp cho quân đội.

Tuy nhiên, vấn đề cơ bản là thỏa thuận dầu mỏ 25 năm này đang ở trạng thái “chưa từng có tiền lệ cả về pháp lý lẫn ngoại giao”, theo Amos Hochstein, cựu cố vấn năng lượng cấp cao của Tổng thống Joe Biden.

Nếu đảng Dân chủ trở lại nắm quyền tại Washington, họ có thể thách thức thỏa thuận. Các chính quyền tương lai của Venezuela cũng có thể làm điều tương tự.

Tổng thống Trump cho biết thỏa thuận được đàm phán bởi Ngoại trưởng Marco Rubio, Bộ trưởng Quốc phòng Pete Hegseth và bà Rodríguez. Các đồng minh của ông Trump coi đây là một chiến thắng. Thượng nghị sĩ Cộng hòa bang Ohio Bernie Moreno cho rằng thỏa thuận lịch sử mang lại lợi ích cho cả hai nước.

Ngược lại, Thượng nghị sĩ Dân chủ bang Virginia Tim Kaine cho rằng ông Trump từ đầu đã nhắm tới dầu mỏ Venezuela và không chắc giá xăng có thể giảm nhờ bước tiến này. Thượng nghị sĩ Dân chủ bang Maryland Chris Van Hollen nói tổng thống “đặt quân nhân vào nguy hiểm để lấy dầu Venezuela”

Ông Ricardo Hausmann, Giáo sư Đại học Harvard và cựu Bộ trưởng Kế hoạch Venezuela, cũng cảnh báo người Venezuela sẽ không tôn trọng thỏa thuận này và không hãng dầu lớn nào của Mỹ sẽ nghiêm túc xem xét “bởi họ biết thỏa thuận sẽ không tồn tại lâu”.

Theo ông, Tổng thống lâm thời Delcy Rodriguez “không có tính chính danh hay thẩm quyền hiến định để ràng buộc Venezuela vào bất kỳ thỏa thuận nào như vậy”. Trong bài phát biểu toàn quốc, bà Rodríguez bác bỏ các chỉ trích, khẳng định “Venezuela vẫn giữ quyền sở hữu và chủ quyền đối với tài nguyên” và mục tiêu là đạt thêm thỏa thuận với những tập đoàn đa quốc gia như Chevron, Repsol và Shell.

Chuyên gia Bob McNally, cựu cố vấn năng lượng dưới thời Tổng thống George W. Bush, dự báo nhà đầu tư vẫn sẽ thận trọng, ngay cả khi các điều khoản của thỏa thuận được công bố, đáp ứng yêu cầu pháp lý. “Một tổng thống Mỹ tương lai có thể rút khỏi thỏa thuận, còn Caracas đã hai lần trục xuất nhà đầu tư nước ngoài”, ông McNally, chỉ ra.

Theo AP, phản ứng của ngành dầu khí đến nay chưa rõ. Việc thuyết phục các tập đoàn dầu mỏ lớn của Mỹ quay lại Venezuela có thể gặp khó khăn, do bất ổn chính trị và cơ sở hạ tầng xuống cấp. Chevron và Exxon Mobil cũng từ chối bình luận. Chevron là công ty Mỹ duy nhất đang trực tiếp hiện diện ở Venezuela và trước đó đã đàm phán để mở rộng đầu tư tại nước này.

Ngoài ra, nhiều chi tiết quan trọng trong thỏa thuận cũng mơ hồ, như ai sẽ chi trả các khoản đầu tư cần thiết, cấu trúc phần quyền lợi của Mỹ trong công ty mới. Mỹ sẽ được hưởng 55% sản lượng thực tế của công ty, nhưng chưa rõ bao nhiêu trong số đó đến từ phần sở hữu và bao nhiêu đến từ quyền mua dầu theo giá thành.

Ông David Oxley, chuyên gia kinh tế trưởng về khí hậu và hàng hóa tại Capital Economics, nhận định về lý thuyết, thỏa thuận có thể tăng gấp đôi trữ lượng dầu mà Mỹ có quyền tiếp cận và giảm phụ thuộc vào dầu thô từ Canada và Mexico.

Tuy nhiên, ông lưu ý trữ lượng dầu Venezuela có thể đã bị phóng đại dưới thời cố Tổng thống Hugo Chávez và các trở ngại hậu cầu khi triển khai là không nhỏ. Ngay cả khi có đầy đủ bảo đảm về pháp lý và an ninh, vẫn chưa chắc các công ty dầu Mỹ “sẽ hào hứng đầu tư”, bởi “đơn giản là ở những nơi khác có thể tồn tại các cơ hội kinh doanh hấp dẫn hơn”, theo chuyên gia David Oxley.

Phiên An (theo AP, Reuters)