Những ngày tháng 4, TS Nguyễn Quang Minh, 33 tuổi, bận rộn với nhiều kế hoạch ở trường Hóa và Khoa học sự sống, Đại học Bách khoa Hà Nội. Mới về trường được hai tháng, anh vừa làm quen công việc, vừa bắt tay gây dựng nhóm nghiên cứu chuyên sâu về công nghệ Plasma – lĩnh vực mà bản thân đã dành hơn 5 năm theo đuổi tại châu Âu.

Trước đó, Minh học và lấy hai bằng tiến sĩ theo chương trình đồng cấp bằng từ Đại học Normandie (Pháp) và Đại học Khoa học và Công nghệ AGH (Ba Lan). Sau đó, anh làm nghiên cứu sau tiến sĩ tại Đại học Liverpool (Anh) – ngôi trường hạng 147 thế giới, theo QS.

Giữa giai đoạn có thể nộp hồ sơ xin cư trú vô thời hạn và phát triển sự nghiệp tại xứ sở sương mù, Minh gác lại, ứng tuyển làm giảng viên Kỹ thuật Hóa học của Đại học Bách khoa Hà Nội.

“Mình không muốn xây nhà trên đất người khác nên quyết định trở về”, Minh bày tỏ.

Sinh ra ở huyện Thanh Ba cũ, tỉnh Phú Thọ, hết phổ thông, Minh trúng tuyển Đại học Bách khoa Hà Nội. Việc học tập bình thường cho đến khi anh tiếp xúc môn Động học xúc tác tại Đại học Bách khoa Hà Nội vào năm thứ ba.

“Mình say đến mức cày bung gáy quyển sách về môn này”, Minh nhớ lại.

Anh sau đó quyết định học theo định hướng Công nghệ Hữu cơ – Hóa dầu. Được PGS Đào Quốc Tùy hướng dẫn và truyền cảm hứng, Minh càng yêu thích nghiên cứu và ấp ủ mong muốn trở thành giảng viên.

PGS Đào Quốc Tùy, giảng viên cao cấp Đại học Bách khoa Hà Nội, vẫn nhớ khi đang nghiên cứu tại phòng thí nghiệm Hóa dầu, Minh đồng thời tham gia nhóm nghiên cứu bên khoa Lý luận chính trị, khiến thầy cô rất ngạc nhiên.

“Việc tham gia hai hướng nghiên cứu khác lĩnh vực là hết sức vất vả, cần sắp xếp thời gian hợp lý. Thế nhưng, Minh lại hoàn thành xuất sắc”, thầy Tùy nói. “Minh còn có năng lực học tập, nghiên cứu và khả năng diễn thuyết rất tốt, phù hợp làm giảng viên”.

Tốt nghiệp kỹ sư loại giỏi, Minh theo tiếp chương trình thạc sĩ ở Bách khoa. Có dịp đi trao đổi tại Đức trong nửa năm, hứng thú với môi trường mới, anh đặt mục tiêu cao hơn – du học bậc tiến sĩ để kết nối với các giáo sư giỏi ở nước ngoài.

Năm 2019, anh được PGS Phạm Thanh Huyền, giảng viên dạy môn Động học xúc tác, giới thiệu học bổng Marie Sklodowska-Curie, học song bằng tiến sĩ tại Pháp và Ba Lan. Nộp hồ sơ và trải qua nhiều vòng tuyển chọn, anh trúng tuyển.

Đến Pháp trong một ngày cuối năm mưa tầm tã, sim điện thoại lỗi, lại chưa thông thạo tiếng, Minh lỡ chuyến tàu về trường, bị kẹt lại ga cùng hai vali “to hơn cả người”. Gần như phát khóc, anh đành gọi cho giáo sư ở Pháp nhờ giúp đỡ.

“Khoảng 8h tối, thầy lái xe 80 km đến ga tàu, dầm mưa tìm rồi đưa mình về tận nhà đã giúp thuê giúp trước đó”, Minh kể. “Sự tận tâm của thầy trở thành động lực để mình cố gắng”.

Do học ở hai trường cách nhau gần 2.000 km, Minh gặp nhiều áp lực. Cứ mỗi 2-6 tháng, anh phải di chuyển đến trường còn lại một lần. Anh cũng có thời gian học tập và nghiên cứu ở Đại học Sorbonne – một trong những ngôi trường nổi tiếng nhất Pháp. Ngoài nghiên cứu, anh tham gia nhiều hội thảo chuyên môn hay hỗ trợ giảng dạy.

Dù vậy, Minh cho rằng đó là “những áp lực tích cực”, là lợi thế để phát triển bởi không phải ai cũng có cơ hội đi nhiều, học ở nhiều trường cùng lúc. Nó cũng giúp anh có thêm kết nối để được ký hợp đồng nghiên cứu sau tiến sĩ kéo dài hai năm tại Đại học Liverpool.

Suốt thời gian ở châu Âu, hướng nghiên cứu chính của TS Minh là khai thác, ứng dụng công nghệ plasma không nhiệt (non-thermal plasma) cho các quá trình xử lý bề mặt vật liệu và chuyển hóa hóa học có sử dụng xúc tác.

Trong đó, anh tập trung vào việc chuyển hóa các khí thải công nghiệp, đặc biệt là CO2, thành nhiên liệu và hóa chất có giá trị, như methanol xanh, e-fuels hay các hóa chất nền. Điểm đặc biệt của công nghệ này là hệ thống có thể vận hành ở nhiệt độ thấp và áp suất khí quyển thông thường, không cần lò nhiệt độ cao hay thiết bị áp suất lớn như các phương pháp truyền thống, hướng tới các bài toán về năng lượng xanh.

Kết quả, anh sở hữu một bằng sáng chế về plasma và xúc tác do Pháp cấp; có 9 bài báo trên các tạp chí Q1 (nhóm uy tín nhất) như Applied Catalysis B: Environmental, ACS Catalysis hay Journal of Energy Chemistry, cùng một số bài trên tạp chí Q2 và ở các hội thảo quốc tế.

Minh còn tham gia chương trình thương mại hóa công nghệ ICURe. Sau khi vượt qua vòng ý tưởng, người tham gia sẽ thành lập startup, có người hướng dẫn và cấp vốn khoảng 30.000 bảng Anh (hơn một tỷ đồng) để nghiên cứu thị trường. Ở vòng cuối, doanh nghiệp được cấp vốn 300.000 bảng.

Anh đã tiến đến vòng hai, đồng sáng lập và trở thành giám đốc công nghệ của công ty PlasmaC2M. Nhưng giữa lúc đó, Minh biết đến đề án thu hút và tuyển dụng giảng viên trẻ tài năng giai đoạn 2025-2030 (HUST-Talent) của Đại học Bách khoa Hà Nội và ứng tuyển.

“Quyết định trở về không chỉ là lựa chọn cá nhân, mà còn là mong muốn góp phần nhỏ bé giúp đất nước thu hẹp dần khoảng cách về nghiên cứu khoa học với quốc tế”, Minh chia sẻ.

Hiện, TS Minh vừa giảng dạy, vừa tiếp tục hướng nghiên cứu về ứng dụng công nghệ plasma. Song song triển khai các nghiên cứu cơ bản, anh tập trung đào tạo sinh viên theo tư duy và phương pháp nghiên cứu quốc tế, từ cách đọc tài liệu, thiết kế thí nghiệm đến viết báo cáo khoa học. Từ nền tảng đó, nhóm nghiên cứu sẽ từng bước mở rộng hợp tác quốc tế, hướng tới việc chủ trì các dự án nghiên cứu độc lập.

“Tôi đặt mục tiêu trong 5 năm sẽ xây dựng được nhóm nghiên cứu mạnh, để khi nhắc đến định hướng nghiên cứu về plasma tại Việt Nam, giới khoa học sẽ nhớ ngay đến các nhóm tại Bách khoa Hà Nội”, Minh nói.

Dương Tâm