Trong một bữa tối tại Thượng Hải, Trung Quốc, nghiên cứu sinh Zheng Junyao (Đại học Giao thông Thượng Hải) bất ngờ khi thấy một nam sinh trung học từ chối dọn bát đĩa với lý do “đó là việc của phụ nữ”. Khi người mẹ nhắc nhở, cậu bé nói: “Bố cũng có bao giờ làm đâu”.

Từ quan sát này, Zheng cùng cộng sự đã thực hiện một nghiên cứu quy mô lớn trên 50.000 thanh thiếu niên (10-16 tuổi) tại 15 quốc gia. Kết quả vừa công bố cho thấy, cách cha mẹ chia sẻ việc nhà ảnh hưởng sâu sắc đến hành vi của trẻ ở trường.

Nhóm nghiên cứu xác định 4 mô hình phân công lao động phổ biến trong gia đình:

Mô hình bình đẳng (33%): Cha mẹ chia sẻ đồng đều việc nội trợ và kiếm tiền. Trẻ ở nhóm này có tỷ lệ bắt nạt bạn bè thấp nhất.

Mô hình chuyển tiếp (45%): Cả hai cùng kiếm tiền nhưng mẹ vẫn đảm nhiệm chính việc nhà.

Mô hình chuyên biệt giới tính (17%): Mẹ làm gần như toàn bộ việc nhà, cha tập trung kiếm tiền.

Mô hình thiếu gắn kết (5%): Cả cha và mẹ đều bỏ bê gia đình. Nhóm trẻ này có nguy cơ đi bắt nạt cao nhất.

Theo các chuyên gia, gian bếp gia đình là nơi định hình hai cơ chế tâm lý dẫn đến hành vi hung hăng của trẻ tại trường.

Thứ nhất là định kiến giới cứng nhắc. Ở những gia đình “mẹ nấu ăn, bố kiếm tiền”, trẻ mặc định nam và nữ có vị thế khác biệt. Khi đến trường, chúng dễ phản ứng tiêu cực với những ai không tuân theo chuẩn mực này. Một cậu bé có thể chế giễu bạn nam “quá nữ tính” hoặc bắt nạt bạn nữ “mạnh mẽ” nhằm củng cố trật tự xã hội mà chúng cho là tự nhiên.

Thứ hai là tư duy cố định. Trong các gia đình thiếu gắn kết, trẻ dễ hình thành niềm tin rằng tính cách là bẩm sinh, không thể thay đổi. Chúng thường thiếu lòng trắc ẩn và coi những người “khác biệt” là đối tượng đáng bị trừng phạt thay vì cần sự hỗ trợ.

Nghiên cứu cũng chỉ ra, dù mô hình gia đình ảnh hưởng đến tất cả, bé trai có xu hướng biến định kiến thành hành vi bạo lực rõ rệt hơn bé gái. Nguyên nhân bắt nguồn từ áp lực phải chứng tỏ “sự nam tính” ở tuổi dậy thì. Trong khi đó, các bé gái thường thể hiện sự bất bình đẳng tinh vi hơn, như gây hấn bằng lời nói hoặc tự giới hạn năng lực bản thân.

“Các chương trình chống bắt nạt tại trường học sẽ rất khó thành công nếu trẻ vẫn giữ niềm tin về sự bất công hình thành từ trong gia đình”, đại diện nhóm nghiên cứu nhấn mạnh.

Trẻ em hiếm khi nghe theo lời rao giảng, chúng học từ những gì quan sát được mỗi ngày. Việc giáo dục tính cách và lòng trắc ẩn cho con không bắt đầu từ những bài học lớn lao, mà đôi khi chỉ bắt đầu từ việc ai là người đứng lên rửa bát sau bữa ăn.

Nhật Minh (Theo Sixth Tone)