Việt Nam già hóa nhanh, làm sao sống khỏe đến cuối đời?

Việt Nam đang già hóa dân số nhanh với hơn 14,5% dân số trên 60 tuổi, đặt ra bài toán không chỉ sống lâu mà còn phải duy trì sức khỏe và khả năng tự chăm sóc đến cuối đời.

PGS.TS.BS Lê Đình Thanh, Giám đốc Bệnh viện Thống Nhất, tại hội thảo khoa học thường niên do Viện Tế bào gốc cùng Viện Nghiên cứu Ứng dụng Khoa học Sức khỏe và Lão hóa tổ chức ngày 26/9, cho biết quá trình già hóa của người Việt có nhiều điểm khác so với các nước phát triển.

Tại châu Âu, Mỹ, nhiều người cao tuổi duy trì sức khỏe và khả năng hoạt động trong thời gian dài. Trong khi đó, tại Việt Nam, không ít người từ 80 tuổi trở lên gặp khó khăn khi đi lại, sinh hoạt và phải phụ thuộc người khác. Theo ông Thanh, người Việt có thể trải qua 12-14 năm cuối đời với bệnh tật, suy giảm chức năng và cần người chăm sóc.

Bệnh viện Thống Nhất hiện tiếp nhận hơn 6.000 lượt khám mỗi ngày, trong đó trên 70% là người cao tuổi. Từ thực tế điều trị, PGS Thanh cho rằng y tế không thể chỉ chờ có bệnh mới chữa, gây tốn kém và chỉ kéo dài thời gian sống bệnh tật, mà cần chuyển sang chủ động phòng ngừa, duy trì sức khỏe và khả năng vận động từ sớm để đạt được “lão hóa thành công”.

Trước đây lão hóa thường được xem là tất yếu, không thể thay đổi. Những nghiên cứu gần đây cho thấy nhiều cơ chế sinh học liên quan đến lão hóa có thể được can thiệp, qua đó làm chậm quá trình này. Một trong những hướng được quan tâm là sự tích tụ của các tế bào già. Đây là những tế bào đã mất khả năng phân chia nhưng vẫn tồn tại trong cơ thể, có thể tiết ra các chất gây viêm, ảnh hưởng đến mô và cơ quan.

“Khi tế bào già tích lũy ngày càng nhiều, nó không chỉ chiếm chỗ mà còn sản xuất các chất gây viêm, góp phần thúc đẩy quá trình lão hóa”, ông Thanh giải thích.

Từ đó, các nhà khoa học đang thử nghiệm những phương pháp nhằm loại bỏ hoặc kiểm soát tế bào già, trong đó có tế bào miễn dịch và tế bào gốc trung mô. Một số nghiên cứu cho thấy tín hiệu tích cực trên từng bệnh lý, song hiệu quả còn phụ thuộc vào loại tế bào, cách sản xuất và người được điều trị.

PGS Thanh cảnh báo không nên đồng nhất các nghiên cứu này với quảng cáo “trẻ hóa” bằng tế bào gốc. Việt Nam đã ứng dụng tế bào gốc trong điều trị một số bệnh lý cụ thể, song trẻ hóa bằng tế bào gốc phải được thực nghiệm nghiêm ngặt, cấp phép rõ ràng và đánh giá bởi các cơ sở khoa học, không thể chỉ nghe theo quảng cáo.

Phòng ngừa lão hóa không phải đến 60-70 tuổi mới bắt đầu. Quá trình này diễn ra suốt cuộc đời, vì vậy xây dựng cơ thể khỏe mạnh từ khi còn trẻ có ý nghĩa quan trọng. Ngay từ khi còn trẻ, phải rèn luyện các thói quen, lối sống phù hợp, lành mạnh để cơ thể khỏe mạnh.

PGS.TS Phạm Văn Phúc, Viện trưởng Viện Tế bào gốc, Trường Đại học Khoa học Tự nhiên, Đại học Quốc gia TP HCM, cho biết thế giới đang có hàng nghìn nghiên cứu lâm sàng về tế bào gốc trên nhiều nhóm bệnh. Tuy nhiên, thách thức lớn khi đưa các liệu pháp này vào điều trị là phải kiểm soát chặt chất lượng, độ an toàn và khả năng tạo ra hiệu quả ổn định.

Theo PGS Phúc, tế bào dùng trong điều trị có thể khác nhau về nguồn gốc, quá trình nuôi cấy và chất lượng. Do đó, không thể chỉ xác định “đó là tế bào gốc” mà cần kiểm soát toàn bộ quá trình sản xuất, đánh giá đặc tính, độ an toàn và hiệu quả trước khi sử dụng cho người bệnh.

“Muốn làm tế bào gốc hiệu quả thì phải nhìn nó theo cách của một sản phẩm dược phẩm”, ông nói.

Lê Phương